Tijdens het gezamenlijke CRef-VLIR Forum in Brussel op 1 april hebben de Belgische universiteiten hun samenwerking verder verdiept rond een reeks urgente beleidsdossiers. Rectoren en vicerectoren uit het hele land gingen in overleg over hoe universiteiten aantrekkelijk, weerbaar en maatschappelijk relevant kunnen blijven in een snel veranderende context. Het forum, dat plaatsvond in de Universitaire Stichting, bevestigde opnieuw het belang van structurele samenwerking tussen de Vlaamse en Franstalige academische wereld .
In zijn opening benadrukte VLIR-voorzitter Bernard Vanheusden dat universiteiten vandaag opereren in een context van toenemende maatschappelijke, politieke en geopolitieke druk. Tegelijk blijven zij een cruciale rol spelen in kennisontwikkeling, innovatie en het versterken van democratische samenlevingen. De centrale vraag van het forum was hoe universiteiten hun rol kunnen blijven vervullen en versterken in een steeds complexere omgeving.
Aansluitend onderstreepte CRef-voorzitter Anne-Sophie Nyssen bij de aankondiging van de gastspreker, Commandant An-Roos De Potter van de Koninklijke Militaire School, het groeiende belang van de wisselwerking tussen defensie, onderzoek en innovatie. In een context van toenemende geopolitieke onzekerheid creëert de nood aan nauwere samenwerking tussen academische instellingen en defensiepartners een nieuwe realiteit, zowel voor technologische vooruitgang als voor de strategische weerbaarheid van Europa, zonder de ethische dimensie uit het oog te verliezen.
Tijdens het Forum werden verschillende concrete beleidsdossiers besproken die rechtstreeks raken aan de werking en toekomst van het hoger onderwijs en onderzoek . Zo stond de aantrekkelijkheid van academische loopbanen hoog op de agenda, met bijzondere aandacht voor de impact van recente pensioenmaatregelen en het fiscale statuut van postdoctorale onderzoekers in internationale mobiliteit. Daarnaast werd uitvoerig stilgestaan bij academische vrijheid en institutionele autonomie.
Ook het onderzoeksbeleid kwam uitgebreid aan bod, met aandacht voor strategische domeinen zoals defensie en ruimtevaart, grote onderzoeksinfrastructuren en samenwerking met federale partners. Er werd tevens beslist dat de beleidsverantwoordelijken onderzoek elkaar voortaan twee maal per jaar zullen ontmoeten.
In een internationale context werd onder meer gesproken over kennisveiligheid, samenwerking binnen Europese programma’s en partnerschappen met het Globale Zuiden. Tot slot werd in het luik onderwijs vooruitgekeken naar de toekomst van opleidingen, met thema’s zoals levenslang leren, microcredentials en de impact van artificiële intelligentie op onderwijs en evaluatie. In de marge van het Forum vond ook een ontmoeting plaats van de technology transfer officers van alle universiteiten: ze bespraken het verantwoord beheer van licenties en het gebruik van AI bij de valorisatie van onderzoeksresultaten.
De discussies maakten nog maar eens duidelijk dat deze uitdagingen niet geïsoleerd kunnen worden aangepakt. Ze vereisen een gecoördineerde aanpak, zowel tussen universiteiten onderling als in nauwe dialoog met beleidsmakers. De universiteiten benadrukken daarom de nood aan meer coherentie in het beleid op federaal en deelstatelijk niveau, aan structureel overleg met regeringen en kabinetten, en aan een regelgevend kader dat internationale samenwerking en talentmobiliteit ondersteunt.
Het Forum onderstreept dat samenwerking tussen universiteiten geen vrijblijvende keuze meer is, maar een noodzakelijke voorwaarde om talent aan te trekken en te behouden, innovatie te stimuleren en bij te dragen aan maatschappelijke en economische veerkracht. Zoals tijdens de opening werd gesteld, kan geen enkele instelling deze uitdagingen alleen aan.
Met dit Forum sturen de Belgische universiteiten een duidelijk signaal naar beleidsmakers: een sterk kennis- en onderwijssysteem vraagt om consistente beleidskeuzes, rechtszekerheid en gerichte investeringen. In de komende periode willen VLIR en CRef deze dialoog verderzetten met regeringen en parlementen, met het oog op duurzame en toekomstgerichte oplossingen.